Styczeń 25, 2014
Drukuj

WYNIKI KONTROLI NIK w OT ANR w Szczecinie. NASZ KOMENTARZ (25.01.14 r.)

NIK Delegatura w Szczecinie

WYSTĄPIENIE POKONTROLNE
NAJWYŻSZEJ IZBY KONTROLI
Sprzedaż nieruchomości rolnych Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa
przez Oddziały Terenowe Agencji Nieruchomości Rolnych
w: Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu

Wynik kontroli NIK w OT ANR w Szczecinie [LINK]

***

Komentarz
KOMITETU PROTESTACYJNEGO ROLNIKÓW
WOJEWÓDZTWA ZACHODNIOPOMORSKIEGO
do WYSTĄPIENIA POKONTROLNEGO
Najwyższej Izby Kontroli

Jedną z głównych przyczyn wybuchu rolniczych protestów w woj. zachodniopomorskim był sprzeciw wobec braku realizacji przez OT ANR w Szczecinie zadań wynikających z polityki państwa w zakresie tworzenia oraz poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych i przeciwdziałania nadmiernej koncentracji nieruchomości rolnych.

Zwracaliśmy uwagę na mechanizmy, które mimo moratorium na sprzedaż ziemi obcokrajowcom, obowiązującego do 30 kwietnia 2016 r. umożliwiają przepływ polskiej ziemi rolniczej w ręce obcokrajowców i kapitału spekulacyjnego. Protestowaliśmy również przeciw brakowi kontroli ANR nad wtórnym obrotem gruntami z Zasobu WRSP i rezygnacji z prawa pierwokupu i odkupu.

W tej sytuacji, rezygnacja z dzierżawy jako pełnoprawnej formy gospodarowania mieniem i intensyfikacja sprzedaży w wyniku wejścia w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych innych ustaw jest kompletnie niezrozumiała i naszym zdaniem sprzeczna z interesem państwa.

Kontrola jaką w ubiegłym roku w OT ANR w Szczecinie przeprowadziła Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Szczecinie, dotyczyła sprzedaży nieruchomości rolnych Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Najwyższa Izba Kontroli, mimo stwierdzonych nieprawidłowości pozytywnie oceniła sprzedaż przez Oddział w latach 2011 – 2013 r. ( do 30.04.) nieruchomości rolnych z Zasobu WRSP.

Cóż, szczególnie nas to nie dziwi – przecież Oddział sprzedaje grunty z wielkim zapałem i szerokim strumieniem przekazuje pieniądze do budżetu. Przy okazji nasuwa się pytanie o stan naszego prawa, skoro operacje stanowiące ewidentne obejście moratorium na sprzedaż ziemi i ustawy o zakazie sprzedaży ziemi cudzoziemcom, uznaje się za zgodne z prawem. Może przydałaby się komisja śledcza, która zbadałaby jak doszło do jego uchwalenia ?

Kontrola wykazała jednak w całej rozciągłości słuszność naszych obaw i zarzutów.

W Oddziale Terenowym ANR w Szczecinie nie uszczegółowiono obowiązków wynikających z wykonania zadań ustawowych związanych z polityką państwa, a także nie opracowano i nie przyjęto zasad ich realizacji oraz kryteriów oceny wykonania.

Żadnej komórce organizacyjnej i żadnemu pracownikowi nie przypisano obowiązków wynikających z realizacji zadań w zakresie tworzenia i poprawy struktury obszarowej gospodarstw rodzinnych w województwie zachodniopomorskim.

W działalności Oddziału w przedstawionym wyżej zakresie stwierdzono nieprawidłowości polegające na braku analizy realizacji założeń UKUR na terenie województwa zachodniopomorskiego, w tym wpływu niekorzystania z prawa pierwokupu i nabycia nieruchomości na zwiększenie koncentracji gruntów.

Wobec powyższego można stwierdzić, że OT ANR w Szczecinie, nawet nie podjął próby realizacji zadań z zakresu polityki rolnej nałożonych na Agencję ustawami – ograniczając się do działalności handlowej.

Mimo pozytywnej oceny w zakresie sprzedaży, kontrola NIK zwróciła uwagę, że Oddział nie określił w udokumentowany sposób osób inicjujących sprzedaż oraz powodów wyboru nieruchomości Zasobu przeznaczonych do sprzedaży. Utrudnia to kontrolę rozdysponowania powierzonego Agencji majątku Skarbu Państwa i może sprzyjać powstawaniu mechanizmów korupcyjnych.

Zdaniem NIK, niezbędnym dla przejrzystości gospodarowania majątkiem Skarbu Państwa powierzonym Agencji jest ustalenie i przestrzeganie w Oddziale standardów kontroli zarządczej, zakładających m.in. rzetelne i pełne dokumentowanie operacji gospodarczych. Brak udokumentowania i podstaw podejmowanych decyzji w zakresie inicjowania i powodów wyboru nieruchomości do sprzedaży, utrudnia kontrolę rozdysponowania powierzonego Agencji majątku Skarbu Państwa i może sprzyjać powstawaniu mechanizmów korupcyjnych.

Stwierdzono również brak udokumentowanej znajomości struktury obszarowej gospodarstw rolnych w poszczególnych gminach i powiatach, podczas wyboru nieruchomości do sprzedaży.

Ustalanie powierzchni nieruchomości przeznaczonej do sprzedaży w przetargach ograniczonych odbywało się bez udokumentowania przeprowadzenia wpływu transakcji na poprawę struktury obszarowej okolicznych gospodarstw.

Prawdziwym skandalem można określić sposób sprawowania nadzoru w zakresie wywiązywania się nabywców z warunków określonych umowami sprzedaży oraz korzystania z prawa pierwokupu i odkupu nieruchomości.

Żadnemu pracownikowi nie przypisano obowiązków dotyczących monitorowania prawidłowości realizowania przez nabywców warunków umów sprzedaży (np. zapewnienia Agencji prawa pierwokupu i odkupu nieruchomości, terminu wpisu hipoteki, użytkowania nieruchomości na cele rolnicze).

W latach 2011- 2013 (do 30.04) Oddział mógł skorzystać z:
• prawa pierwokupu wobec 526 warunkowych umów sprzedaży nieruchomości o powierzchni 21,5 tys. ha i wartości 579,2 mln zł.,
• prawa nabycia wobec 70 innych niż sprzedaż umów przeniesienia własności nieruchomości o pow. 4,9 tys. i wartości 251,8 mln zł.,
• prawa pierwokupu wobec 128 nieruchomości o pow. 2,7 tys. ha i wartości 58,5 mln zł.,
• umownego prawa odkupu przysługującego ANR w stosunku do 57 nieruchomości o pow. 3,0 tys. ha i wartości 62,2 mln zł.

Prezes ANR na stosowanie ukur na terenie całego kraju w 2011 r. utworzył rezerwę w planie finansowym Agencji w kwocie 5 mln zł, a na 2012 r., 2013 r. w kwocie 20 mln zł.

Dane przytoczone przez NIK w wystąpieniu pokontrolnym wskazują na dużą skalę obrotu wtórnego, co prawdopodobnie świadczy o działaniach spekulacyjnych.

Oddział w latach 2011- 2013 (do 30.04) zawarła 3 732 umowy sprzedaży 51 380,2 ha za cenę 887.009.865 zł. (średnia cena 17,28 tys. zł/ha).
W tym samym okresie Oddział otrzymał od notariuszy 724 wstępne umowy przeniesienia własności dotyczących 29 146,3 ha nieruchomości za kwotę 889 466 017zł (średnia cena 30, 52 tys. zł/ha).

Wystąpienie zawiera również przykłady sposobów omijania moratorium na sprzedaż ziemi i ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

Pani E.K. w dniu 20.07.2012 r. założyła Spółkę, której była jedynym wspólnikiem. Jako udziały wniosła w formie aportu m.in. nabyte od Agencji w przetargu ograniczonym nieruchomości o pow. 188 ha, o wartości 9 400 tys. zł. W dniu 31.10.2012r. w KRS panią E.K. wykreślono jako wspólnika i wpisano w to miejsce podmiot prawa holenderskiego, który został jedynym wspólnikiem Spółki. Tym samym Spółka, została spółką kontrolowaną w rozumieniu ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców.

NIK ustaliła (na podstawie danych Oddziału i zapisów KRS), że w latach 2011- 2013 (do 30.04.) do Oddziału wpłynęło 46 aktów notarialnych dotyczących warunkowego zbycia nieruchomości o łącznej powierzchni 4 639,9 ha i wartości 174,9 mln zł, których nabywcami było 18 spółek prawa handlowego. Po złożeniu przez Oddział oświadczenia o nieskorzystaniu z prawa pierwokupu lub nabycia , w spółkach tych udziały zostały nabyte przez wspólników, którzy byli cudzoziemcami w rozumieniu ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, a tym samym spółki stały się spółkami kontrolowanymi w rozumieniu ustawy.

Wobec przytoczonych faktów nie sposób nie zadać pytania czy masowa wyprzedaż ziemi prowadzona przez Agencję jest działaniem uzasadnionym i zgodnym z polską racją stanu.

Komitet Protestacyjny Rolników
Województwa Zachodniopomorskiego

Szczecin, 25.01.2014 r.